brezjanski

Кога Јана тргна

од Ранци за Тетово,

со себе

само душа црна понесе

и бело море во душата

и татков дом на дното  потонат.

Кога Јана тргна

со мало, тивко чекорче,

по големи, скришни планини,

не знаеше дека цел живот

ќе бара девојче,

сокриено од детството.

Јана ноќта тргна

и не знаеше

по кој плачлив друм

ќе тргнат годините,

во која Тетовска ткаачница,

ќе ткае бели соништа,

од црни конци замрсени.

А Јана тргна

од куќа до куќа,

од надеж до молба,

од година во година

и во  трошен дом застана

пред  мало дете изгубено

за како две деца

со иста судбина

збунето да се гушнат двајцата.

На крајот Јана си замина,

од олтарот на моите очи

и во зеници ми остави

крстилница,

за внуци и правнуци,

за тивка солза да тргне

со мало чекорче,

секогаш,

кога Ангелот ќе го слушнам

да  ја запее,

„Јано мори“.

Се разбудив многу порано од вчера. Во 12.00 часот. Коските ме болат, главата ми зуи од синоќешното висење на фејсбук, ама погледот право ми оди кон  празната столица пред компјутерот.Треба да ја зафатам дури не ми седнал некој, да се одморам малку. Само да ѕирнам дали ме аднал некој. Само 5 минути, ништо појќе.  (Макар што некако претчувствувам дека пет по пет, ќе се претворат во 2 часа и 25 минути утрински ритуал со кафе, доручек, трошки од леб и сирење по тастатурата, а можеби   и со некоја лебарка внатре во неа).

Автоматски пуштам песна на јутјуб, дури да раздигам постела уз музика и си пеам: „Јас сум шетал јас сум бил на запад, дури до Албанија, но и тоа се претвора во ритуал „песна по песна во полураздигана соба, со пижами на лустерот“.

Оп, грбот ме стегна! Поставувам перниче зад столицата и го започнувам патувањето со Гугл еарт по светот. Се помачив цел час дури ја најдов куќата од Али Риза, но Ада пазар од Џеврије не го најдов. После ме интересираше што е тоа толку посебно на краците што привлекува предавници кај Грчиштава, мамичето нивно. За инает се прошетав низ Солун, колку да се знае дека е наш. Ја барав и мојата зграда во Тетово, небаре не знам каде се наоѓа, како да не сум моментално во неа. Ех, патувајте-сонувајте, со гугл еарт: Во Кан, Сан Марино, Рим, Барселона, цела Европска Унија. Ма што Европа, малку е тоа. Америка бре и куќата од децата на една моја колешка кои во пукањето најдоа начин да пребегаат за Америка и сега се гледаат со мајката на Скајп 11 години. Па Австралија, до куќата од братучед на жена ми, кој се омажи за Австралијанка, бегајќи од Охрид право во текстилна фабрика во Мелбурн.

Чекај сега да видам каде се крие Гадафи? Го барам низ Либијските пустини, дури и по морето, но не го најдов. Три часа така, патувајте-сонувајте со гугл еарт, со грицки и сок на масата и хемороиди на столицата. Очите ме печат, сваќам дека не се измив сабајле. (во 12.00). Скокам како акробат до бањата, се плискам преку глава и по наочарите и неизбришан седнувам назад, за да не пропуштам ако ме аднал некој во меѓувреме.

По 100-ти пат го барам еден Словенец, другар од војска и пак не го наоѓам. Зар може некој денеска да нема фејсбук? Не, не верувам, попрво ќе е дека умрел. Наместо него го наоѓам еден другар Хрват, кој беше полуписмен, а сега е пратеник во Хрватското собрание.Е, тој тогаш ми се восхитуваше и мислеше дека еден ден од мене ќе биде нешто.

Ај, јас да не се играм и да сменам слика на профилот, кај што сум сликан во Драч на плажа, пред да повратам. (ама никој не знае и мнозина ќе речат блазе си му.).

Ѕиркајќи со едното око кон Турска серија на тв, ме заинтригира што човек бил тој Кемал Ататурк, па го барам на Википедија. После линк до султанот Бајазит, па Милош Обилиќ, па Милошевиќ, Хитлер, Тито, Ричард Бартон, Ричард Гир, Роки, Тајсон, Боки 13…

Што ти се линкови! Се нижат еден по друг, следни 2 часа, со две јаболка и сок, ама ми се примоча. Кој ќе оди во веце, а таман отворив за Анѓелина Ѓоли. И дур мочав, си викам тивко, шеретски, а да отворам некое порно клипче? Никој немам дома, ако наиде жената или децата одма кликам на минимајз и се правам на будала. Ќе се префрлам на блогирање со сериозно-маченичка фаца, божем пишувам пост за моќта на интернетот…

Е, моќен ѕвер е тој интернет. Милијарди информации, милион музики, клипови, филмови. Било кое место на планетава да го видиш. Било кој човек на светов да го аднеш за пријател. (освен другар ми од Словенија, бог да го прости.)Било која глупост да ја напишеш, може да ја објавиш. И замисли, ако ти е роденден денеска, те потсетува!

Замисли, денеска навистина ми било роденден! И ако утре ме чукне инфаркт, што оставам зад себе? 4820 пријатели кои не ме познаваат, илјдници часови што сум ги промашил над тастатурата, додека надвор пееле птици на убаво време.

Страшен ѕвер е тој интернетот. Ти ги пие очите, те подгрбува, те здебелува, ти набива маснотии, те затвора во соба и ти ги јаде деновите и ноќите како на осуденик кој доброволно го прифатил притворот. После ти ги остава децата без татко, жената без маж исправен покрај неа. Ти дава 4820 лажни пријатели, а те става во сомнеж дали надвор ти останал 1 вистински другар со кој ќе се смееш за некогашни глупости во Тетовската гимназија, покрај шарената џамија, кога си мислел дека  ќе биде твој 21-от век. Е, па чекај малку. Денес ми било роденден и одам накај пола век. А старите рекле: пола век,  тој мек, нема лек. Затоа пред 86 присутни блогери на Македонската блогосфера,  ветувам дека од сега па натаму, на интернет ќе заседнувам само по строга потреба, со план и не повеќе од 2 часа дневно! Остатокот ќе живеам, ќе се разлетам надвор од софтверите, по вистинските облаци, ќе се барам себе си како невиртуелно, креативно човечко чудо! И уште нешто: тој мек, ама на туѓ објект, има ефект.

Би сакале ли да одите во Лондон? И тоа бесплатно цела недела. Да ве прошетаат убаво покрај Темза, да си го видите одблиску она тркало милениумско што постојано го даваат на телевизија. Па да  се изнасликате по парковите нивни разеленети, да си седнете на една здрава Европска  клупа и да си речете: Еј, јас сум во Лондон. И после целиот живот ќе си спомнувате и ќе можете во друштво да им  парирате на сите шетани фалбаџии  дека и вие го видовте Лондон. Лондон, еј, не Тетово!

Ете, јас сум од Тетово, а имав можност да го видам Лондон.  Заедно со  експерти од Советот на Европа со кои работевме на проект за реформи во затворскиот систем на Македонија. И така, во склоп на проектот, требаше да се оди на студијски престој во Лондон. И си отидоа луѓето навистина. А јас сиромав си останав, зашто имам страв од летање. Во авион може да ме качите само со заврзани очи, доколку некако ме излажете  дека тоа е автобус за Охрид. Ама, кога ќе ми го тргнете превезот, не е чудо дека би скокнал долу. И поубаво би се чувствувал раскостен, долу на милата земја, отколку со страшно срцебиење меѓу облаците.

Пред да се тргне во Лондон, имавме повеќе семинари во Македонија. При последниот семинар, уште во кола од Тетово за Скопје, си зборам така како за себе, пред другите,  си викам, да беше автопатов писта, а колава авион и еве полетува… Фино, убаво си полетува…се крева… оооп, над земјата, за мерак… и горе сме.. летаме, лесно, мазно, авионот лета, високо и повисоко. И што убаво се гледа долу од висина, човече. Си летаме  за Лондон луѓе, Грејт Бритejн, мен, Европа, развиен свет, култура, убавина  и се нај, и наеднаш, фијууу, бааам… Падна авионот, си еба мајката. Ете така си се развеселував со умот, по патот до Скопје, тоа утро. Тоа убаво есенско утро.

Да, беше тоа убаво утро. Бевме насмеани, полни со енергија, ведрина  и надежи. И тогаш се урна се! Не тресна од земја таа вест како авион струполен од десетици илјади метра. Не удри како воз на необезбедена пруга и ни ги распарчи срцата. Тоше погинал?!

Странците не дозволија да се прекине семинарот. Навистина беше многу важен семинар, за реформите во затворскиот систем, ама умре Тоше, луѓе!? Експертот од Советот на Европа, г-динот Роберт Њуман,  рече дека ова навистина е тажна вест зашто погинал млад и познат поп пеач и сочувствува со нас, но ние мора да работиме. Европската прецизност и држење до термините и агендите се неприкосновени.  Даде споредба со смртта на Леди Дијана и како сите биле тажни во Лондон. Но,  не се работи овде за член од кралското семејство,  господине Њуман.Тоше не се споредува соодветно со принц, крал или популарен поп пеач.  Ангелот одлета на небото! Ангелот што го имавме на дар само во оваа наша Македонија. Нема ништо потажно од тоа.

И си течеше семинарот, како што бил замислен. Странците предвиделе се, за да семинарот оди по агендата без тешкотии, но ниеден Европјанин не можеше да свати дека Тоше лебдеше во просторијата, со една тажна насмевка, а небесна музика се одбиваше од ѕидовите. По некоја солза ќе капнеше по агендата, по некоја длабока воздишка по секоја презентација, а надвор царуваше злокобна тишина. Страшна тишина како 2001-та  во Тетово, кога се исчекува ненадејно пукање после примирје.

Вечерта со странците излеговме низ градот. Скопје било толку траурно можеби само после катастрофалниот земјотрес 1963. Кога мртвите се пребројувале, кога изобличени делови од тела се ваделе од под урнатините. Луѓето стаписани, со погледи во една точка, и се движат како зомби до еден круг на плоштадот за да запалат свеќа. Поминуваат стаписани покрај сликите на ангелот, а од секое кафуле пее тивко, болно, премногу болно, тој. Скопје  занемело, како изгубен град во далечната вселена која целата се претворила во бескрајна болка.  Градот беше стаписана тишина низ која плови неговата музика. Светот наш, минус ангелот во него, малку е.  Светот наш нервозен, забрзан, лажлив, лицемерен, со изгубени вредности. Ангелот укажа дека може да има  и насмевка, песна, смиреност, искреност, вредности и надеж.

Тоше започна многу поголеми реформи од Советот на Европа. Реформи во нашите срца, со насмевка наместо агенда. Ми се чини да го одложеа тој  семинар на  Советот на Европа, ништо значајно немаше да стагнира во врска со реформите во затворскиот систем во Македонија , само јас ќе  го исплакав нашиот Тоше како што заслужува и сега немаше да ми биде така тешко,  како во моментите кога ми умираа децата.

Мувлата на ѕидот пораснала како двонеделна брада на уморно лице. Од таванот капе по креветот. Жално ги вртам очиве низ собчево, барајќи некоја комоција и среденост, ама нема.

Пренатрупаните ствари ме притискаат насекаде по телово. Кабли под масата, испреплетени како змии отровници, спремни за скок: продолжен кабел, компјутерски кабли, кабли од полначи, од касетофонот, од столната ламба, од штампачот, од греалката…

Куп алишта: пижами, тренерки за низ дома, вишок ќебиња, перничиња. На радијаторот се сушат уште еден куп. Пареата се лепи по мувлата.

Куп играчки, кукли, шнолки, украси, по секој ќош, зашто нема каде да ги собере на друго место. Куп книги од сите жанрови и купишта стручна литература насекаде, за да не видам аир од нив.

Над регалот ствари, под масата, зад креветот, зад шпоретот и леген со тура мокри алишта под столицата што чекаат ред за сушење на радијаторот.

На масата парче слободно место за да се јаде во комбинација двајца по двајца, на смена.Неминовно трошки по тепихот. Доцна е, не можеш да вклучиш правосмукалка.

Ги спуштам душеците од над регалот доле на подот, над трошките и местам еден куп ќебиња од шифоњерот за да се спие двајца на душеци, двајца на кревет. Нема многу простор за движење. Едно земаш, друго паѓа, се нервирам.

Раздигувам од масата, носам во кујна. Во ходникот се сопнувам од многуте чевли. Се удирам во вратата од кујна. Во темницата напипавам кај да го ставам лебот. Не успевам од прва.Тропнувам. Некој воздивнува од зорт во темнината.Пробувам повторно стегнат.И нормално лебот паѓа на земја.Опцувувам живот, родители, држава, племе…

Ауу, има ли чаре?

Уште еден ден поминува. Претежок за моите 47 години.

„Дојдете во Македонија да ни помогнете“- така одприлика пишува во библијата,во посланието на светите апостоли, (глава 16:9) .

…И тогаш дошол божјиот апостол Павле  во Македонија.  Им донел на Македонците надеж, верба и љубов. Зашто тогаш, пред повеќе од 2000 години, меѓу Македонците владеело безнадежност, недоверба и омраза. А Апостол Павле викнал да се чуе од Егеј до Шар Планина: „Ако љубов немам, ништо не сум!“

И така, викотoт негов, лутајќи  2000 и повеќе години низ Македонската земја, одбивајќи се од планинските врвови и мрачните векови, судирајќи се ехо со ехо, се претворил во крик: „Ако власт немам ништо не сум!“

Е, тогаш почнала предизборната кампања: Ехо од обвинувања, навреди, омаловажувања, чат-пат сожалувања, мудри совети едни за други, закани…

Оние што важеле за довчерашни апостоли почнале да се обвинуваат еден со друг дека се крадци и најтешки криминалци. Оние што се сметале за идни пророци  се клеветеле дека се лажговци и хомосексуалци. Учени луѓе  си префрлале еден на друг дека другиот е неписмен, а првиот кока кола.  Се фалеле дека народот ги сака и  се жалеле дека им се спрема ликвидација. Дотерани како од модни магазини народни пратеници, од зад воланот на своите сјајни автомобили, без прекин се фалеле дека сработиле, подариле на сиромашни, усреќиле хендикепирани во колички, направиле чуда… и се заканувале меѓу себе со затвор, зашто другиот на го пријавил сиот имот, а богами и нечесно го стекнал.  И тогаш Македонците од еден народ се поделиле на две племиња: Ние и вие.

И едните и другите  биле големи верници и почнале многу да се молат, повторувајќи го истиот псалм, истата молитва научена напамет, изверглана безброј пати„ Вие крадевте, а не ние! Вие го доведовте народот до питачки стап, додека ние му дадовме благосостојба. Вие го лажете народот со години, ама народот веќе знае кој е искрен и кој мисли на него. Вие сте криминалци и ќе одите во затвор. Ние инајискрено Ве сожалуваме за вашата мизерија и Ве советуваме час поскоро да му признаете на народот дека не сте способни да го водите. Вие немате програма. Ние имаме програма. Срамота е ова што го велите Вие. Како не вие срам да го гледате народот в очи и да го лажете… Најдобро ќе биде да си признаете пред народот и пред себе дека сте грешеле. Народот ве слуша и ви се чуди.

Народот ќе слуша, како некогаш што го слушал апостол Павле и ќе се надева дека ќе ја слушне вистинската реченица. Реченицата што ќе ја спаси Македонија. А тоа е само една обична кратка реченица која гласи: „Ако дојдеме на власт, ќе вработуваме само според соодветност, успех, искуство, програма, а не според партија, родбина, подмитување.“

Народот слуша и ги чека овие вистински зборови, зашто тогаш  вистинските луѓе ќе дојдат на вистински места, а само вистинските луѓе ќе и помогнат на Македонија.

Додека народот ги чека вистинските  без оглед во која партија се, ќе почне да се збунува и да се гледа попреку. Од многу гледање попреку ќе се појави масовен страбизам и ќе почне секој секого да обвинува. Од многу обвинување ќе дојде до масовно лудило, па народот ќе биде и збунет и луд. Ќе се рашири оправдана омраза, недоверба и лажна надеж.  Ќе  се испомеша минатото со иднината и на крај се ќе се претвори во една реченица во  идно минато време, која и не е баш според апостол Павле: „Ако дојдеме на власт, сум ве ебал!“

Ме освести силно викање. Лево од мене, младо момче ја удираше главата од ѕидот. Лежеше на болнички кревет и  се виткаше како црв, со изобличено лице од болка. На моменти ја гризеше перницата. Сакав да станам и некако да му помогнам, но силно ми се вртеше во главата. Беспомошно го гледав како неуморно копа со ноктите по стомакот, ја кине пижамата и се раскрвавува по градите и лицето. Неговото гласно стенкање на моменти се претвораше во врисок. Целиот чаршав на кој што лежеше, беше исповратен. Од лошата миризба уште повеќе ми се вртеше во главата.

Вратата се отвори. Во трк влегоа двајца болничари. Едниот го грабна момчето цврсто со двете раце, а другиот му стави инјекција. За кратко време во собата завладеа молк. Првиот болничар се сврте кон мене:

“Можеш ли да станеш?“

“Можам… “-  изговорив со краен напор, не препознавајќи го сопствениот глас.

“Ајде по мене!  Одиме кај професорот!”

Не знам какко успеав да станам и да се движам со страшно зуење во ушите, додека ходникот ми бегаше под нозете. Во кабинетот на професорот како да пропаднав во некоја дупка.

Без ориентација за време, од сето она што професорот го зборуваше, (а сигурно го повтори неколку пати ), на крајот го сватив следното:  Поради некоја си повреда на главата, внатре има хематом, кој притиска на мозокот, врз центарот за помнење. Затоа го имам изгубено сеќавањето. Специфично е што вакво, потполно несеќавање е многу ретко. Обично пациентите не се сеќаваат само на одреден период од својот живот. Како и да е, со текот на времето и со лекарства, хематомот треба да се повлече и постепено сеќавањето да се врати.  Јас ќе треба само да се опуштам и дисциплинирано да ги следам лекарските упатства. Така, за два, најмногу за три месеци, целокупното помнење ќе се врати.

Тогаш, уште пред да станам, наеднаш во моите раце се најде една голема, зелена тетратка. Знам само дека некој ми претстави млада, русокоса жена, клинички психолог. За чудо, нејзините зборови јасно ги запомнив:

“ Почни да пишуваш дневник.“-ми рече.- “Секојдневно, навечер. Опиши го денот. Сите дневни случки, сите размислувања, стравови, сите свои надежи и расположенија. Секое и најмало, најненадејно сознание за себе, запиши го! Ако наиде било какво сеќавање, макар и полусеќавање, исто така запиши го и размисли за него. Така, дел по дел, со тек на време, заедно ќе направиме еден мозаик од сеќавања. Потоа, целата твоја автобиографија ќе излезе на видело…

До креветот се вратив во некој полусон, нишајќи се како од морска болест. Морав да се придржам за рамот за да не паднам. На болничкиот картон, кој беше поставен на мојот кревет, прочитав: Име: непознато. диајгноза: амнезиа пост контузио.

Додека пропаѓав во креветот, една мисла вртоглаво ме крепеше: Секој ден ќе ја истражувам сопствената психа, како детектив што работи на тежок, интересен случај. Ќе копам по сеќавањето како археолог што копа по таинствени времиња, се додека не излезе на видело сопствената историја. Многу ми се допадна идејата да создавам нешто, да редам зборови во естетска низа од настани, од размислувања, од море од чувства за светот и луѓето. Си помислив како би било интересно еден ден сето тоа да се прочита.Да не падне во заборав и да не се случи никогаш повеќе, да бидам човек без минато. Амнезичар без име.

Од тие причини се создадоа овие страници, како логичен вовед во себеистражувањето, како предизвик на писателска компетенција, како потрага по смислата на денот. Сите следни страници се мојот дневник. Од денес па натаму, на ова место, во овој дневник, ќе барам одговор на прашањето: Кој сум јас?

affiliate program

Престанав да верувам во доктори,

ноќта,

кога ја видов Ивана,

искасапена,

фрлена скришум,

како згазено маче,

во подрумот на државна болница.

Престанав да верувам во луѓето,

кога низ маглата од солзи,

ми стана јасно,

дека луѓето само сакаат

да се прават важни,

со совети,

надвор од мојата кожа.

Ми остана уште многу

да колнам и простувам,

немо да врискам

и шепотам,

но јас престанав

да пишувам стихови,

ноќта,

кога сватив,

дека името на моето дете,

што жена ми залудно

го викаше да стане,

не може да се опише

со стих.

Одамна попаѓаните воздишки,

испишани на лисјата

од мртвиот ирис,

во дневникот на долгите ноќи,

одамна сонуваните бдеења,

за гнило лисје ги прогласувам,

во овој есенски неспокој,

во исчекување на твоите солзи.

Таа есен речиси избезумено

во храмот на тишината

се засолнив,

кај што ладните дождови станаа

само мантра за медитација.

Ја чекав тајната

на непознатите насмевки,

ја барав смислата на чудната смиреност,

во димензијата на астралните тела,

ја најдов спокојноста на молкот.

Бескрајно ти благодарам „Свети Клименте“,

за биоенергијата во сите исцелувања,

за дремката во која тлее подзаспана,

енергијата на туморот на грлото.

Две згаснати очи,

истрошени од нерешливи интеграли,

од налудничави заблуди збунети,

како ѕвезди на умирање

жмиркаат во мракот,

а мракот скита по непознати сенки.

Две гушнати сенки,

во гешталтот на ѕвездите вклопени,

како растреперена тајна во згаснати очи,

а вагони болка на Ајнштајнов воз,

скитаат низ мракот,

низ мракот што скита по непознати сенки.